JanWillem Lagerwaard

Pianist & Componist

werk

“Tijd en Ruimte”

Concert afficheAl jarenlang loop ik rond met de uitdagende gedachte om ooit een volledig geïmproviseerd pianoconcert te gaan geven; een concert dus, waarvan niets van tevoren wordt vastgelegd; geen thema’s, geen motiefjes, helemaal niets. Is dat überhaupt mogelijk zo vroeg ik mijzelf af.

In de loop van de jaren heb ik heel wat banden, later Cd’s, vol gespeeld en wat mij het meest frappeerde was dat wanneer je de muziek diverse malen had afgespeeld er een compositie was ontstaan. De ordening vindt dus mijns inziens reeds op het moment van spelen plaats. Bij compositie echter, weeg je iedere noot steeds opnieuw om tot een ideaal en zorgvuldig afgewogen, opgebouwd geheel te komen.

Improvisaties, zijn volkomen vrij en leiden bijna altijd ook naar (nog) onbekende muzikale werelden; of we die werelden nu mooi of niet mooi vinden is secundair; we passeren ze en kunnen er mee doen wat we willen. Bij compositie houdt de uitvoerder zich uitsluitend bezig met zijn eigen interpretatie van het geschrevene, en zit in de meeste gevallen vast aan wat er staat geschreven. Beide muzikale vormen zijn echter onlosmakelijk met elkaar verbonden, en hebben ieder hun eigen charme, laat dat duidelijk zijn!

In de aanloop naar dit concert, merk ik echter dat veel van wat ik in mijn improvisaties tegenkom in mijn hoofd wil vastleggen maar dat wil ik dit keer bewust niet! Toch sla je ergens alles op, en dat doe ik al ruim 64 jaar; geluiden, geuren, beelden, taal, filosofie en natuurlijk muziek, kortom leven! Deze improvisatie is dus eigenlijk een momentopname, bestaande uit een compilatie van muzikale verwerkingen van mijn leven tot nu toe. En alles komt nu samen, in een prachtig perspectief binnen “Tijd en Ruimte”. En wat voor een ruimte; de Kleine Zaal” van de Philharmonie in Haarlem

Graag wil ik u tot slot een prachtige uitspraak meegeven, van de dit jaar overleden invloedrijke Franse componist Pierre Boulez (1925-2016) : “Muziek is een labyrint zonder begin en zonder einde, vol nieuwe paden om te ontdekken, waar het mysterie eeuwig duurt”.

JanWillem Lagerwaard

Time and Space

Concert afficheEnglish: For many years, it has been my dream to improvise for a live audience in a grand music-hall with an excellent grand-piano, without any preparation apart from the physical.
Quite often, in music, the expression of “improvisation” is seen as the counterpart of composition, the latter expressing that music has already been written whereas improvisation means, that the composition comes into existence while playing.

In my life, I have filled a lot of tapes with improvised music and what struck me most was the fact, that if you listened to the tapes several times the improvisation became a composition in your mind.
So according to me, the “structuring” takes place at the same time when playing, whereas with composing you interrupt the music numerous times to get the ideal mixture.

When you play a composition, you try to reproduce the music as well as possible, while when improvising you produce the music as well as possible. Therefore, to me improvisation means total freedom; creating at the moment of playing.
Obviously, both musical forms do have their own charm and are committed to each other.

Therefore, this improvisation will be a mixture of impressions, consisting of sounds, smells, pictures, language, philosophy and so on……. to put it briefly, “Life in all her beauty and experience”.
All these sensations, experienced throughout my passed 64 years, will come together this evening in a magnificent context within Time and Space at the “Kleine Zaal” of the Philharmonie in Haarlem.

Finally I would like to quote the late famous and influential French composer, Pierre Boulez (1925-2016)

Music is like a labyrinth without a beginning and without an end, full of new paths to discover where the mystery will last forever”.

Lengua Universal “wereldtaal”

hand
Lengua Universal zie ik als een wereldreis door diverse culturen. Het begrip “eenheid”, dat de basis vormt van mijn vorige CD “Lichtval”, speelt ook hier weer een belangrijke rol. Logisch ook, want het eenheidsdenken vormt voor mij het draagvlak van het gehele bestaan. Wanneer de mens zich gaat realiseren en bewust wordt van het feit dat er geen enkele afscheiding bestaat tussen mensen, culturen, werelden, en het begrip zal ontwaken dat “wij” ook de “ander” zijn, zullen we op een heel andere manier met elkaar omgaan. Net zoals in mijn muziek, waarin vele stijlen samenkomen. De muzikale hoofdthema’s en de structuur liggen min of meer vast, maar de wijzen waarop ik die ga invullen worden altijd pas bepaald op het moment van spelen; vandaar ook de benaming van mijn werken als geïmproviseerde composities.

Hans Barbé (1932-2011)
willenbarbe
Het concert wordt opgedragen aan mijn dit jaar overleden bijzondere vriend, Hans Barbé, mentor, levenskunstenaar,begenadigd pianist en componist, pedagoog,vrijdenker en non-conformist ,zonder wiens toewijding, humor en begeleiding ik waarschijnlijk niet zo makkelijk door het conservatorium zou zijn gekomen . Ik beschouw mijzelf als een zeer bevoorrecht mens, omdat ik in dit leven drie vaders heb mogen leren kennen en Hans is/was er daar één van! Ook voor mijn vrouw en kinderen zal Hans altijd een voorbeeld blijven van liefde, vrijheid en eruditie! Hans heeft de eerste vijftien minuten van dit concert gehoord bij een afscheidsconcert gegeven door zijn vrienden afgelopen januari. Ik kon toen nog niet vermoeden dat het hoofdthema uit het 2e deel, adagio y cantabile, de muzikale verklanking zou worden, van mijn diepe genegenheid voor Hans! Hij zou het overdreven hebben gevonden, maar wel erg mooi! Een bijzonder mens! JanWillem Lagerwaard Haarlem, september 2011

 

Lichtval

lichtvalNederlands:
Zelf ervaar ik het leven als een vrijwel voortdurende lichtval, als een aaneenschakeling van ontelbare momenten, ervaringen van een eeuwigdurend “nu”. Een mooie metafoor voor het bestaan, is voor mij de muzikale lichtval, een ware bron van inspiratie. En dan met name de improvisatie, die ik altijd zie als opperste vrijheid, maar toch ook gebonden! Het raamwerk is gecomponeerd, maar ik mag het zelf gaan invullen. En dat invullen gebeurt bij mij altijd op het moment zelf; eerst dan, kan ik handelen!

Nauwelijks bekomen van de presentaties van mijn laatste boekje “A Musical Stroll”, eind april, raakte ik in een muzikale stroomversnelling; een leerlinge van mij, had de smaak van het componeren ontdekt en begon een eigen werk met een “Bes” akkoord. Ik hoor mijzelf nog denken: “In Bes, wat eigenaardig, dat heb ik nog nooit gedaan!” Een prachtig voorbeeld dus van een lichtval, want toen ik even later zelf achter de piano plaats nam, ontstond gelijk het hoofdthema van het concert, dat samen met een gedicht uit 1985, dat ik schreef, liggend in de zon, in de tuin van mijn ouders, turend naar de wolken, de basis vormt van het thema van vanavond “Lichtval”

Lichtval: Vijf geïmproviseerde composities voor piano. Registratie van het concert gegeven op 22 december 2007 in de Vereenigde Doopsgezinde Gemeente te Haarlem.

Engels:
My own experience of life so far, is like a continuous occurence of light; a series of countless moments of “being”. The musical lightfall means to me a beautiful metephor for life, a continuous source of inspiration. Moreover, I consider improvisation as the ultimate freedom, yet bound, as another dichotomy: the frame is composed, but there are numerous possibilities to fill it in, but which only can happen in the moment itself! Only then I will be able to act.

The 28th of April, 2007, I held the last of the three presentations of my latest book “The Lake District, A Musical Stroll” and I was looking forward to a period of reflection and recuperation, or in proper English a period of rest. Only a few days later I listened to a maiden composition of one of my pupils whho started in B flat. I heard myself thinking:”B flat, did I ever start a composition in B flat?, and I realized immediately, I was going through the experience of another lightfall. That particular moment became the start of the project. The poem Lightfall, I wrote in 1985, sunbathing in the garden of my parental home, looking at the clouds.

Lightfall: Five improvised compositions for piano.

The Lake District, A Musical Stroll, 2007

lakeIn 1966 bezocht de musicus het Lake District voor de eerste maal en was gelijk diep onder de indruk van dit kleine stukje ‘hemel’ op aarde. Nadien is hij er vele malen geweest en besloot ooit dit majestueuze gebied muzikaal te verwoorden; net zoals bij zijn vorige boekje, ‘Haarlem in Klank en Beeld’ betreft het hier een tiental muzikale odes voor piano, die vergezeld gaan van een korte historische beschrijving, prachtige kleurenfoto’s en uiteraard een CD! “A Musical Stroll” beschouw ik zelf als een liefdesverklaring! Een liefdesverklaring, recht uit het hart, aan één van de mooiste gebieden op aarde; haar adembenemende schoonheid, bestaande uit een schitterende mix van rotsige bergen, groene dalen vaak vergezeld gaand van een meer of ‘tarn’, in combinatie met de prachtige flora, fauna en een indrukwekkende geschiedenis. Een plek waar je zowel letterlijk als figuurlijk helemaal tot jezelf kunt komen. Uit dankbaarheid, heb ik getracht muzikaal vorm te geven aan tien karakteristieke onderwerpen, die voor mij zo kenmerkend zijn voor dit gebied; ik klom en liep bijvoorbeeld de prachtige oude weg over de High Street, zoals het Romeinse bezettingsleger 2000 jaar daarvoor vaak deed, als onderdeel van hun noord/zuid verbinding, ik ben in de voetsporen getreden van de beroemde dichter William Wordsworth( 1770 – 1850 ), die voor inspiratie soms dagenlang door de bergen liep. Bij een bezoek aan Muncaster Castle ervoer ik de vibraties van illustere bewoners, die al eeuwen dood zijn, en last but not least trotseerde ik het gesis, de rook en het kabaal van de ‘Cumbria’, een stoomlocomotief van de Lakeside and Havertwaite Railway, en er is nog veel meer…………. Ik hoop oprecht, dat u als luisteraar, in deze tien odes met behup van uw ‘Innerlijk Oog’, de weerspiegelingen zult ervaren, van wat ik heb meegemaakt tijdens deze ‘gouden’ momenten, in dit kleine stukje hemel op aarde!

Engels:
In 1966 JanWillem Lagerwaard visited the Lake District for the first time and was struck with her overwhelming beauty, so ever since the Lake District inspired and inspires his life and through that his music. A few years ago he decided to give musical form to various locations in the Lake District. Some of the works contain the main themes of the CD, only in a more accessible setting, suitable for the moderate piano-player.

Consider this book as a tribute, a musical love-letter to all that was, is, and will be in the Lake District; her supreme beauty, her fascinating history, and the always inviting grand fells, where solitude and contemplation, embraced, compel to self-reflection and inspiration. As a composer I have tried, in return for all the happiness and love she gave me over the last forty years, to give musical form to ten different subjects so characteristic for the Lake District.

For instance, I walked the famous‘High Street’, like the Romans did 2000 years ago, and I have imagined’William’Wordsworth during his wanderings in the fells, struggling with the magic of words. At Muncaster Castle I felt the horrors of the haunted room , and during the journey from Haverthwaite to Lakeside, I was struck by the enormous strength and deafening ‘sissing’ noises of the heavy locomotive, and, there is more…….

I do hope sincerely, you will experience in these ten odes with your ‘Inward Eye’, the reflections of what I have seen, heard, felt etc., during those ‘golden’ moments! The English Lake District, a little heaven on earth. Happy wanderings!

Haarlem in klank en beeld, 2003

haarlem‘Wie verre reizen maakt, koestert zijn thuis’ zo wordt wel gezegd.Dat geldt voor bezoeken aan vreemde landen, maar ook voor reizen in de geest. Vooral van deze laatste soort vinden we de neerslag in het onderliggende tiental odes aan Haarlem. Zo doemen flarden Schotse ochtendnevel op rond een doedelzakspeler, Echter in het Haarlemse Kenaupark. En in een ander park, het Ripperdapark, is het alsof maître Debussy in de vroege ochtend voorbij wandelt, peinzend over zijn visioen van een kathedraal… Ook de Damiaatjes zijn er, en klinken als vanouds. Maar het lijken er meer dan in het echt.Wat is echt? Stof tot nadenken voor onderweg. Goede reis, en een behouden thuiskomst.
Rob Husslage 

Interview Haarlemboekje

jwHet jochie van toen en de romanticus van nu
door Willem Brand

Voor het geluk geboren, vindt JanWillem Lagerwaard zichzelf. Een prettige relativering van een zondagskind dat verzot is op zijn stad.”Ik ga hier nooit weg,” zegt de 51-jarige pianoleraar/componist die pas laat noten leerde lezen.Hij maakte een unieke ode over Haarlem, in muziek en beeld.

Maar wat graag had hij in de Gouden Eeuw in Haarlem met zijn grachten, VOC-pakhuizen en bierbrouwerijen rondgelopen. Die sfeer is soms nog voelbaar als hij ’s avonds laat via de Warmoesstraat en de Heiligelanden naar zijn thuishonk, het Proveniershof, loopt. Of als je in de schilderachtige tuin van het Frans Halsmuseum Bachs Brandenburger concerten hoort. Als jongetje waande hij zich in de jaren’20 bij de boeken van J.B.Schuil over zijn held Eddy Lomans die voor AFC (lees HFC) voetbalde tegen clubs als ETO(lees EDO) en Vitesse(lees Haarlem). “Die tijd had iets benepens maar had ook de romantiek van de gaslantaarns.” Voetbal is, mede door zijn zoons Dirk en Willem – beiden HFC’ers, – nog steeds een passie. Zelf voetbalde het joch van toen het liefst op straat. Dè straat was tot zijn zestiende het Ripperdapark waar de onderlinge kameraadschap een fundament voor later legde. De hele dag voetballen, honkballen of kattenkwaad uithalen.”Als mijn jongens één tiende van wat ik toen heb uitgespookt zouden uithalen, zou ik geen leven hebben,” kijkt hij met een knipoog terug;”Op een gegeven moment belden we zelf de politie en dan kwamen ze met drie Dafjes en sloten de toegangen tot het park af.”Na twee jaar lid te zijn geweest van HFC, vroeg hij met vriend Kees Akerboom overschrijving aan naar HFC Haarlem.

In het Haarlem-stadion gaf één van de heren ons een papier en vroeg ons of wij het wel zeker wisten want dat formulier kostte F 2,50”.Die arme man wacht nog op zijn geld want JanWillem mocht niet op zondag voetballen en niet lang daarna maakte Keessie van twee meter plus( “Ik sloeg hem nog een keer een blauw oog”) eerst bij Levi’s Flamingo’s en later bij EBBC Den Bosch en in het Nederlands team furore als basketballer.

Over de Kermis waar JanWillem ook een piano-impressie voor maakte, heeft hij tweeslachtige gevoelens. Logisch als je de tijd van de Dikste Dame ter wereld hebt meegemaakt en je ‘Spics en Specs’ van de Bee Gees hoorde terwijl je in de ‘rups’ ronddraaide of in een vliegtuigje zat dat jezelf met een hendel omlaag of omhoog kon brengen.”Het leuke spontane is er af, er hangt niet meer de sfeer van nogablokken en zuurstokken, de namaaksfeer overheerst.” Over namaak en echt gesproken, als hij burgemeester van Haarlem zou zijn, zou hij meteen de hele binnenstad autoloos maken en de gedempte grachten in ere herstellen. Eeuwig zonde vindt hij ook dat de oude Engelse spoorbrug over het Spaarne moest sneuvelen. Ondanks die minpuntjes blijft hij Haarlem trouw! “Dit is mijn thuis, m’n stad, hier liggen mijn herinneringen”. Over zijn geestelijk thuis, het Engelse Lake District , zal als het aan JanWillem ligt zijn volgende klankbeeldboekje gaan.

Haarlems Weekblad 23 November 2003.

Begegnungen, 1999

begeg1. Philip in de peuterspeelzaal, ofwel de kleine genoegens van de Lakeside/Haverthwaite railway .

2. Dageraad in Greenburn, Little Langdale.

3. “Once I wandered lonely as a cloud” ( William Wordsworth, 7 april 1770 – 23 april 1850)

4. Gratie uit een soms onvoltooid verleden.

5. A saucer full of secrets (Pink Floyd) ter ere van de 66e verjaardag van Maestro Barbé.

6. Claude en de zeilbootjes op Lake Windermere.

7. Keith in de Kenaustraat met de immer “jamais, jamais” roepende Brian in the end.

JanWillem Lagerwaard (1952) studeerde aan het Amsterdamse Sweelinck Conservatorium bij Hans Barbé. In Haarlem heeft hij een eigen lespraktijk waarin hij de nadruk legt op improvisatie. Sinds enige jaren treedt hij weer op met werken, geschreven voor piano en digitale recorder. Zijn werken kenmerken zich door een rijke verscheidenheid aan stijlen. Hij zelf zegt daarover: “De wijze waarop je jezelf uitdrukt, is onbelangrijk.Het gaat uitsluitend om de expressie, die voor mij een mystiek gebeuren is. Het mystieke is echter niet aan een stijl gebonden; bovendien speel ik geen stijl, ik speel mezelf.”

Muziek: De zeven geïmproviseerde composities zijn oorspronkelijk geschreven voor piano solo. Het zijn ruimtelijke meditatieve stukken met als doel de toehoorder een ander niveau van ervaren te laten beleven. Het ruimtelijk effect van deze werken neemt echter toe wanneer ze op twee piano’s ten gehore gebracht worden waarvan er één een fractie te hoog is gestemd. Dit effect wordt bovendien nog een versterkt door het gegeven dat een improvisatie nooit hetzelfde wordt gespeeld, waardoor dezelfde of verschillende melodische- en ritmische figuren een fractie voor of na elkaar kunnen klinken. Hierdoor ontstaat meerdere malen een “muur van geluid” waarin ritme en klank met elkaar op de loop gaan. Terwijl het forte-pedaal langdurig ingedrukt wordt gehouden, ontstaat er in de mêlee van klanken iets geheel nieuws, iets dat niet onder woorden te brengen valt.